U današnjem članku vam donosimo jednu zanimljivost iz pravoslavne tradicije koja pokazuje da osveštanje nije vezano samo za crkve, manastire i velike vjerske praznike. Vjernici mogu zatražiti blagoslov za dom, određene lične predmete, prevozna sredstva, hranu i stvari koje koriste u svakodnevnom životu. Ipak, postoje i jasne granice, jer se prema crkvenom shvatanju ne osveštava baš sve što čovjek poželi.
Pravila i molitve koje se koriste za različite potrebe sabrane su u Trebniku, bogoslužbenoj knjizi koja sadrži molitve i obrede za različite životne situacije.
Sam čin osveštanja ne treba posmatrati samo kao običaj.
U njegovoj osnovi nalazi se molitva i prizivanje Božjeg blagoslova, sa željom da ono što čovjek koristi služi na dobro, duhovnu i tjelesnu korist i na slavu Božju.
Osveštanje doma jedno je od najpoznatijih
Kada se govori o blagoslovu prostora, većina ljudi prvo pomisli na osveštanje kuće ili stana.
Sveštenik tada dolazi u dom, čita odgovarajuće molitve i koristi osveštanu vodu.
Za vjernike taj čin predstavlja molitveni blagoslov prostora u kojem porodica živi.
Ne osveštavaju se, međutim, samo privatne kuće.
Blagoslov se može zatražiti i za različite poslovne i javne prostore.
To mogu biti kancelarije.
Lokali.
Škole.
Zdravstvene ustanove.
I drugi prostori u kojima ljudi rade i svakodnevno borave.
POSEBAN TRENUTAK: U pravoslavnoj tradiciji osveštanje prostora nema smisao „magijske zaštite“, već molitve za ljude koji u tom prostoru žive, rade i provode vrijeme.
Krstići, ikone i brojanice
Blagoslov se odnosi i na predmete koji imaju posebno mjesto u vjerskom životu.
Među njima su:
krstići,
ikone,
brojanice,
ali i drugi predmeti povezani s vjerom i molitvom.
Tradicionalno se mogu osveštavati i određeni komadi odjeće.
Tu spadaju svešteničke odežde, ali i nova odjeća ili tradicionalne nošnje koje se koriste u posebnim prilikama.
U tekstu se navodi i da se mogu osveštavati državne i vjerske zastave.
Iako se takvi predmeti međusobno razlikuju, zajednička im je simbolička ili praktična uloga koju imaju u životu vjernika.
Automobili, motori, čamci i traktori
Jedan od običaja koji je danas posebno vidljiv jeste osveštanje prevoznih sredstava.
Vjernici tako mogu zatražiti blagoslov za automobil.
Motocikl.
Bicikl.
Čamac.
Brod.
Molitva se u tom slučaju povezuje sa željom za sigurnost ljudi koji tim sredstvom putuju.
Blagoslov se može tražiti i za radne mašine.
Posebno u poljoprivrednim krajevima postoje običaji osveštanja traktora, kombajna i druge mehanizacije.
Cilj nije samo blagosloviti predmet, već i rad ljudi koji ga koriste.
VAŽAN TRENUTAK: Osveštanje automobila ili traktora ne znači da je čovjek oslobođen odgovornosti. Blagoslov ne zamjenjuje oprez, održavanje vozila, poštivanje saobraćajnih pravila ili bezbjedan rad.
Osveštavaju se i hrana i plodovi
Posebno mjesto u pravoslavnoj tradiciji imaju i hrana i plodovi koji se osveštavaju u određenim prilikama.
Za krsnu slavu poznati su:
slavski kolač,
žito,
vino.
Za Vaskrs se tradicionalno osveštavaju jaja i druga hrana.
Blagoslov se može odnositi i na sjeme koje će se koristiti za sjetvu, kao i na sezonske plodove.
Jedan od poznatijih primjera jeste grožđe koje se osveštava na Preobraženje.
Takvi običaji povezuju se sa zahvalnošću za plodove zemlje i ono što čovjek prima kroz rad i prirodu.
Bogojavljenska vodica ima posebno mjesto
Među osveštanim stvarima koje se čuvaju u domovima posebno mjesto zauzima Bogojavljenska vodica.
Ona se osveštava na praznik Bogojavljenja i tradicionalno se čuva tokom cijele godine.
Vjernici je čuvaju s posebnom pažnjom i koriste u skladu sa crkvenom praksom i običajima.
U mnogim domaćinstvima upravo je osveštana vodica jedan od najprepoznatljivijih dijelova pravoslavne porodične tradicije.
Postoje i stvari koje sveštenik neće osveštati
Iako je spisak predmeta i prostora koji se mogu blagosloviti prilično širok, on nije neograničen.
Prema crkvenom shvatanju, ne osveštavaju se stvari koje služe zlu, porocima ili postupcima koji su u suprotnosti s hrišćanskim moralom.
Drugim riječima, nije dovoljno samo donijeti predmet i tražiti blagoslov.
Važno je i čemu taj predmet služi.
POSEBAN TRENUTAK: Smisao osveštanja jeste da se nešto stavi u kontekst dobra, molitve i odgovornog života. Zbog toga se blagoslov ne daje stvarima čija je svrha suprotna tim vrijednostima.
Upravo zato nije moguće napraviti jednostavan spisak koji će obuhvatiti svaki predmet koji neko može zamisliti.
Mogu postojati situacije u kojima vjernik nije siguran da li se nešto osveštava.
Tada je najjednostavnije pitati parohijskog sveštenika.
On može objasniti postoji li za određenu situaciju odgovarajuća molitva i kako izgleda sam čin.
Nije riječ samo o formalnosti
Za vjernike osveštanje ne bi trebalo biti samo navika koja se obavlja zato što „tako treba“.
Njegov smisao je u molitvi.
Čovjek traži blagoslov za dom u kojem živi.
Za posao koji obavlja.
Za putovanje.
Za stvari koje koristi.
Za plodove zemlje.
Za svakodnevni život.
Zbog toga se u pravoslavnoj tradiciji osveštanje ne posmatra kao način da predmet dobije neku tajanstvenu moć, nego kao dio šireg duhovnog života.
Najvažnija razlika upravo je u tome: ne osveštava se predmet radi samog predmeta, već se kroz molitvu traži da ono što čovjek ima i koristi bude usmjereno prema dobru.
Zato se kuća može osveštati.
Automobil također.
Ikona, brojanica, slavski kolač ili određeni plodovi isto tako.
Ali ako je nešto namijenjeno poroku, zlu ili nečemu što je u suprotnosti s hrišćanskim učenjem, sveštenik takav predmet neće blagosloviti.
U slučaju bilo kakve nedoumice, odgovor je najjednostavnije potražiti kod svog parohijskog sveštenika, jer će on najbolje objasniti šta crkvena praksa predviđa u konkretnoj situaciji.
